Planten en bomen in een Japanse tuin

Het unieke van een traditionele Japanse tuin is de de beplanting.
Door de juiste beplanting toe te passen, ontstaat er een sfeer van rust en harmonie, zonder dat deze als saai wordt ervaren.
Een Japanse tuin is het gehele jaar door groen.
Alleen in het voorjaar is de tuin uitbundig van kleur, dan bloeien de Azalea's, Camellia, Viburnum, Wisteria en Prunus.
Deze bloeiende beplanting moet echter niet overheersend worden, want dan verdwijnt de rust en harmonie.
Maar doordat deze voorjaarsbloeiers maar enkele dagen in bloei staan, is dat geen probleem.

Hieronder staan voorbeelden van planten die bij ons in de tuin staan
 en geschikt zijn als beplanting in een Japanse tuin.

De vallende bladeren van de Japanse sierkers kleuren prachtig bij het zuiver groen van het mostapijt.

De sierkers (Prunus) kent vele variaties. In mijn tuin staat de Serrulata 'kanzan' (3 stammig), die bloeit met volle roze bloemen in de periode april-mei.
Een klein nadeel van de bloei is de tijd dat de bloemblaadjes vallen. Dit duurt ongeveer één tot twee weken en dan is je tuin werkelijk helemaal bedekt met de gevallen blaadjes. In een droge periode verschrompelen ze heel snel, maar als het regent blijven ze wel heel erg lang liggen.  
Hij groeit vrij snel en wordt als boom of meerstammige struik ongeveer 10 meter hoog. De bladeren zijn groen en in de herfst verkleuren ze prachtig geel.

 De in de  nazomer (juli tot ver in de herfst bloeiende) Hibiscus syriacus 'Hamabo'  is een sterke bladverliezende heester en is goed winterhard.  De struik wordt zo'n drie meter hoog. Hij bloeit op nieuw hout en kan dus in maart-april gesnoeid worden als hij te hoog wordt.
De bladeren verschijnen laat in het voorjaar.                                                              Rechts: het vruchtdoosje met zaden in de winter.

      
De Japanse Iris (Iris Ensata) is een donkerblauw bloeiende waterplant die niet in een Oosterse tuin mag ontbreken. De plant kan 50 tot 75 centimeter hoog worden en kan tot 20 centimeter diep in de vijver staan.Bij ons staat hij 'gewoon' in de volle grond aan de rand van de vijver.
De bloei is meestal in april-mei en het nadeel van de bloeiwijze is dat dit maar van (te) korte duur is.
Midden en rechts de vruchtdozen die na de bloei verschijnen.

Japanse orchidee (Bletilla striata) is zowel een tuinplant, kamerplant als oeverplant voor de vijver die winterbescherming behoeft. Een plant voor zure, vochtige humusrijke en voedzame grond die roodpaarse bloemen aan lange stengels vormt. Het lange, irisachtige blad vertoont duidelijke nerfstrepen. Dit is een zogenaamde aardorchidee die dus echt zijn voedsel via wortels uit de grond haalt en die wortels niet alleen als aanhechtorganen gebruikt.
Deze Japanse orchidee is een charmante verschijning. In het voorjaar lopen de knollen uit met vele brede, zachte, geplooide en gebogen bladeren tot 45 cm lang. Tegen het eind van het voorjaar en het begin van de zomer verschijnen de 30 tot 40 cm lange bloemstengels met fel gekleurde paars-rode bloemen met die typische orchideevorm. De lip van de bloem heeft een donkerder paarsroze rand en is met wit gemarkeerd. Deze orchidee houdt van veel licht maar niet van de volle zon. Geef ze een plaats in de halfschaduw met een goede humusrijke tuingrond. Vooral een vochtige grond in het voorjaar en de zomer is belangrijk. Bij ons staat de plant tussen de Japanse Irissen.           

Herfstanemoon (Anemone du Japon) (wit en paars). 
Bloeit vanaf juli/augustus tot laat in de herfst. Deze planten hebben een kruipende wortelstok, maar wat woekering betreft zijn ze zeer goed beheersbaar. Persoonlijk vindt ik de witbloeiende mooier, maar in principe horen beiden thuis in een Japanse tuin.
 

Blauwe regen (Wisteria Sinensis).

De Wisteria staat bij ons achter de poort en wordt via deze, en door een rek van  bamboestokken, langs de berging en garage geleidt.
De Wisteria Sinenis rankt van links naar rechts (dus tegen de klok in).
De Wisteria is een agressieve groeier en moet na de winter flink worden teruggesnoeid.
Hij kan acht tot tien meter lang worden.
Pas op dat de nieuwe uitlopers niet achter de daktrim van uw platte dak groeien, want binnen enkele weken kan deze dan losgewrikt worden.
Ook kunnen regenpijpen volledig in elkaar gedrukt worden.

Toch mag deze prachtige bloeier niet ontbreken in uw tuin. Soms bloeit deze plant de hele zomer door. De eerste keer in mei zeer vol met grote bloemen, maar weinig blad. De zomermaanden erna zijn er meer bladeren maar minder bloemen, zoals te zien is op onderstaande foto's die genomen zijn op 18 augustus 2009.

onder: v.l.n.r. Wisteria, Larix (geknipt als tuinbonsai), Bamboe, Hibiscus.

Bieslelie (Sisyrinchium angustifolium)
Dit plantje staat graag op een zonnige plaats en heeft als Nederlandse naam; bieslelie, vanwege zijn smalle spitstoelopende blad. Toch staat de plant niet graag in vochtige grond ook al doet de Nederlandse naam dit wel vermoeden.  Hij heeft dus zeer fijne lis-achtige blaadjes met daartussen de bloemstengels waarop aan de bovenzijde een klein blauw bloempje verschijnt.
In het midden van de bloem heeft hij een geel hartje. Gepland in een groep komt hij mooi uit.  Bloeit vanaf mei.

Ballonklokje (Platycodon grandiflorus)
Van oorsprong komt de "Balloonflower" uit Japan.
De bloei is in juni - augustus.
De plant wordt twintig tot veertig centimeter hoog.
Sterft in de winter bovengronds af. Dus in de herfst een stokje bij de plant zetten, zodat u de kluit niet per ongeluk omspit of verwijderd  als hij bovengronds nog niet is uitgelopen.
De Nederlandse naam is ballonklokje en dankt zijn naam aan de opgeblazen bloemknop voordat deze opengaat.
De bloemen zijn vijf tot acht centimeter groot.
Ook deze plant hoort in principe thuis in elke Japanse tuin. De bladen zijn groen, maar het lijkt of er een blauwe waas overheen hangt.


 

Een prachtige voorjaarsbloeier (vanaf begin april) is de Japanse roos (Camellia Japonica) 
De Camellia is wintergroen (behoudt het blad in de winter), maar niet volkomen winterhard.
Geef hem daarom een beschut plekje in uw tuin. Bijvoorbeeld aan de zuidkant van uw woning.

Moerasaronskelk (Lysichiton camtschatcensis)
In het voorjaar verschijnen de grote, aronskelkachtige bloemen. In het prille voorjaar, met nog maar weinig groen zichtbaar, zijn deze bloemen een uiterst spectaculaire verschijning te noemen. Later als de bloemen zijn uitgebloeid, verschijnen de bladeren, die tot reusachtige grootte kunnen uitgroeien. De langwerpige bladeren, die een typische licht- tot blauwgroene kleur hebben, kunnen tot wel één meter uitgroeien.


 

Op de foto rechts staat de plant (inmiddels uitgebloeid) links aan de waterkant. Ook de vrucht (foto rechtsboven) van deze plant is een schitterende verschijning. De moerasaronskelk komt van oorsprong uit Japan en is in ons klimaat volkomen winterhard.

Hieronder zijn overzichtsfoto's te zien van mijn tuin. Daarna laat ik weer wat detailfoto's zien van de beplanting.

Padden- of padlelie (Tricyrtis Formosana)

De paddenlelie 'Tricyrtis' komt van oorsprong uit de vochtige bossen van Japan en houdt dus van veel vocht en weinig zon.
De plant groeit met korte, kruipende rhizomen (of wortelstokken) en vormt een pol. Het geslacht behoort tot de lelieachtigen. Een paddenlelie groeit met opgaande groene stengels, die zich bovenin vertakken. De bladeren zijn spits, langwerpig en hebben diepliggende nerven en een hartvormige, stengelomvattende voet.
De bloemen verschijnen in september-oktober in de oksels van de bovenste bladeren. De plant kan tegen enkele graden vorst, maar moet in de winter (als er geen sneeuwdek ligt) afgedekt worden. Een standplaats onder een boom kan hierbij ook een hulp zijn.

 

Een "must" voor de Oosterse tuin is de Viburnum.

De meeste in Nederland gekweekte Viburnum's zijn struiken. De witte of roze bloemen verschijnen in ronde of vlakke trossen.
Sommigen bloeien in mei en september.  Viburnum kent heel veel verschillende soorten. Bij ons staan 4 soorten in de tuin: de plicatum, de davidii, de tinus 'Gwenllian' en de bodnatense 'Dawn'.
Stuk voor stuk struiken die prachtig bloeien en gemakkelijk te snoeien zijn. 
De Viburnum davidii is een groenblijvende plant, die niet hoger wordt dan ca. 20 cm.
Wel groeit deze soort sterk in de breedte.
Een enkele plant kan wel 110 cm breed worden. Geschikt dus als grote bodembedekker of voor randen of groepsbeplanting. De tinus  is een groenblijvende soort, bloeit van de late herfst tot de vroege lente. De bloem en vrucht zijn hierdoor tegelijkertijd zichtbaar. Deze struik heeft in onze streken wel een beschutte standplaats nodig.

 

v

Aan de rand van de vijver staat sinds de inrichting van onze tuin een pracht exemplaar van een edelspar. Deze boom, die in gunstige situaties wel 60 meter hoog kan worden, komt van oorsprong niet uit Japan maar uit de Noord-Amerikaanse gebergten. Om deze Abies procera toch een plaats te laten behouden in onze Japanse tuin heb ik hem in het voorjaar van 2005 gevormd als tuinbonsai.

Bomen, heesters en planten hebben in het Boeddhisme een symbolische betekenis.
Bamboe (links naast het wachthuisje) voor standvastigheid, trouw en kracht.
Samen met de Pijnboom (geheel rechts) en de bloeiende Sierkers (foto links) vormt deze plant een drie-eenheid die een lang leven symboliseert.  De witbloeiende struik is een Viburnum.

Deze drie planten stellen in het boeddhisme dus een heel lang leven voor.
Voor ons als 'Westerling' gaan deze betekenissen wat te ver. Maar wees gerust, planten, elementen en ornamenten kunnen ook gewoon om de mooie en fraaie vorm of kleur in uw Oosterse tuin worden geplaatst.

Spierstruik (Spiraea Japonica)
 
Spiraea telt ook vele soorten, die naargelang de soort op een ander tijdstip bloeien. Het zijn bladverliezende struiken, die goed gedijen op niet te natte grond. Wel houden ze van zon. De meeste soorten moeten minstens om het jaar volledig tot tegen de grond toe worden gesnoeid.
De 'Japonica' hoeft echter alleen maar bijgeknipt te worden.  Dit kan van april tot eind oktober. Deze soort wordt maximaal 50 cm hoog.

.
.


Triteleia Ipheion uniflorum  is een prachtige voorjaarsbloeier voor jarenlang tuinplezier. Een klein nadeel is dat de langere bladeren heel snel lelijk worden. Daarom kunnen deze bolplantjes het beste geplant worden tussen de stenen, het mos of andere bodembedekkers. De bloemen hebben een grappige stervorm en verspreiden een heerlijke geur. Ze willen wel graag met rust gelaten worden.

Hieronder ziet u enkele 'bewoners' van onze tuin.
            

              

          
Klik hier om meer foto's te zien van vogels.

De Japanse esdoorn of Acer palmatum  →  is afkomstig uit Japan, Korea en China en in de 19e eeuw ingevoerd in Europa. Dankzij hun gracieuze vorm, sierlijke bladeren, rijkdom aan kleur (vooral in de lente en de herfst), behoren de Japanse esdoorns tot de meest opvallende heesters. In Japanse tuinen zijn deze een van de meest aangeplante struiken of kleine bomen. De honderden cultuur-variëteiten vertonen soms slechts minieme verschillen.

                                                        Japanse notenboom (Ginkgo biloba)
De Ginkgo is, evenals de Metasequoia, de oudste boom op aarde van wie men dacht dat deze uitgestorven was. Echter ontdekte de Duitser Engelbert Kaempfer in 1691 dat de boom nog leefde in Japan en wordt zodanig gezien als een 'levend fossiel'.  Boeddhistische monniken kweekten de Ginkgo vanaf 1200 als offerboom in de tempeltuinen.  Het oudste exemplaar welke buiten Japan voorkomt staat in Utrecht. 
In 1782 bezocht een zekere J.F. Ehrhart de Hortus Botanicus in Utrecht en maakte melding dat daar een Ginkgo stond van ongeveer 3-4 meter hoog. Aangezien een Ginkgo een trage groeier is was de boom toen ongeveer 20 jaar oud. Dus het oudste nog levende exemplaar buiten Japan is in Nederland aangeplant in het midden van de 18e eeuw.
Ook al is uw Japanse tuin nog zo klein, de Ginkgo behoort zeker aangeplant te worden. Geheel links de boom in het voorjaar. Daarnaast de boom in herfstkleuren. 
 In Japan is hij als eendenpootboom bekend vanwege de vorm van zijn bladeren. In Nederland noemen we hem de Japanse notenboom.

Eén van de mooiste bloeiende bomen in onze tuin is de Kornoelje (Cornus Kousa).
Prachtige witte bloemblaadjes, of eigenlijk zijn het schutbladen, omringen een klein groengeel bloemhoofdje die later een groen besje vormt en in het najaar prachtig rood kleurt.
Helaas zijn de besjes geen lang 'leven' gegund, want binnen afzienbare tijd zijn ze opgepeuzeld door de merels.
Ook in herfsttooi zijn de bladeren van deze bladverliezer het aanzien zeker waard.
 

De Nederlandse naam is: KORNOELJE, maar wordt in de volksmond ook wel aardbeiboom genoemd, vanwege zijn vruchten.De boom geeft de voorkeur aan een zonnige standplaats op zure, zanderige grond. 

foto boven: Jonge vink in de Cornus Kousa (juni 2009)

Een bijzonder laag blijvende kornoelje is de Cornus canadensis. Deze kruipende soort wordt niet hoger dan 20 centimeter.
De plant is inheems in Noord-Amerika.
De bladeren zijn opvallend mooi van vorm en frisgroen van kleur. Zoals bij bijna alle kornoeljes zijn in het blad de licht gebogen nerven goed zichtbaar.
Het is een prima bodembedekkende plant voor een humusrijke en wat vochtige bodem.
Een plaats in de halfschaduw is zonder meer nodig om een mooi dek over de grond te krijgen.
De bloemen zijn groenwit van kleur en verschijnen in mei - juni. Het vruchtbeginsel ligt in het centrum van de omgevende vier bloembladen. In augustus - september verkleuren de oranje bessen naar felrood. De tros bestaat uit 4 - 7 langwerpig ronde bessen.

De Hemelse bamboe (Nandina domestica) lijkt op het eerste gezicht wel op een bamboe, maar de vorm is ook de enigste vergelijking, want woekeren doet deze plant absoluut niet. Ook kan de Nandina domestica gemakkelijk gesnoeid worden. Oude scheuten kunnen in zijn geheel worden weggenomen.
De blaadjes zitten aan steeltjes die erg lang zijn en dus wel iets weg hebben van bamboe.

Links: opname in het voorjaar.
Rechts en onder: opnames in de winter.

Hij kan in de volle grond meer dan twee meter hoog worden, maar door te snoeien kan de Nandina klein worden gehouden. In het begin van de zomer verschijnen witte bloempjes, die in de zomer / najaar rode bessen voortbrengen. Geef deze heester, die in de winter grotendeels groen blijft, in een strenge winter extra bescherming. Bedek het onderste deel van de plant, eventueel met een deken. Met name de wortels zijn zeer gevoelig voor overmatige vorst.

Slangebaard (Ophiopogon planiscapus 'Nigra')
Een prachtige leliesoort met bijna zwarte bladeren.  Bloei: juni.
Deze plant vermeerdert zich erg snel, maar de overtollige nieuwe scheuten kunt u gemakkelijk wegnemen en eventueel op een andere plek in uw tuin planten.

Ook bamboe hoort thuis in een Japanse tuin al is het wel op een bescheiden manier, dus niet te veel.
Alhoewel bamboe geen waterplant is, associëren we deze plant toch vaak bij water. En mits u de goede soort kiest die past bij uw vijver qua hoogte, breedte, kleur en soort vijver dan heeft u een blikvanger die het hele jaar en vele achtereen plezier en sfeer geeft.
Pas wel op met de zogenaamde wandelende exemplaren die met zijn zeer scherpe ondergrondse uitlopers uw folievijver kan lekprikken, of uw hele tuin kan overwoekeren.  Op de foto links ziet u zo'n uitgegraven uitloper met een diameterdikte van 2 cm.
Laat u dus bij de aanschaf van bamboe goed adviseren door uw leverancier, maar ga er vanuit dat in principe de meeste bamboeplanten ondergronds en dus onzichtbaar een puinhoop in uw tuin kunnen aanrichten. Plant daarom de bamboe in een speciekuip (zonder bodem) of metsel rondom de kluit een stenenbak waaruit hij niet kan ontsnappen.
Toch wil en kan de bamboe ook hieruit makkelijk vanaf de bovenkant ontsnappen, dus houdt hem goed in de gaten en knip direct de uitlopers met een snoeischaar af.
 

Een plant die ook zeker in de Japanse tuin hoort te staan is de Azalea, Rhododendron.
Er zijn inmiddels al vele duizenden soorten en velen daarvan vallen onder de categorie Japanse Azalea's.

Op de foto's (l+r)  staat de Japanse Azalea 'Blaue Donau' prachtig in bloei langs de waterkant.


    

                                                                   Boven: de groenblijvende en winterharde Azalea Japonica 'Apotheose'.

                                
                    Azalea Japonica 'Vuyk's Scarlet'.                                                            Rhododendron 'Chikor'     

            
                                                                                                          Azalea (Jap) 'Geisha Red'   (boven)                                          
                                                                                                     Rhododendron 'Arends-Hybride   (onder)

Een plant die de laatste tijd heel veel in populariteit is gestegen is de Hosta (Asparagaceae).  De Japanse naam is 'Giboshi'.
Het is een mooie bloeier met witte, lila of purpergekleurde bloemen op meestal lange stelen. Ook de bladeren van deze 'makkelijke' plant zijn het aanzien waard, maar deze zijn ook een lekkernij voor vraatzuchtige slakken. Hoe vaak komt het niet voor dat men 's avonds nog volop van de plant heeft kunnen genieten en de volgende morgen, tot ieders ergernis, de bladeren vol zitten met grote gaten. Er zijn verschillende mogelijkheden om de slakken te weren, maar sinds kort spuit ik de bladeren in met bladglans en dat bevalt me tot nu toe het beste. Sindsdien heb ik geen last meer van gaten in het blad en bovendien geeft het een prachtige natuurlijke en stofvrije glans. Hosta's met  bonte bladeren horen in principe niet thuis in een Japanse tuin.

Hieronder staan nog enkele planten die eigenlijk niet specifiek bestemd zijn als aanplant in een Japanse tuin.
Maar doordat ze zeldzaam zijn en de bloeiwijze vaak een schitterende schoonheid bezit, zijn ze blijven staan toen ik mijn tuin acht jaar geleden veranderde in een Oosterse tuin.

Klokjesgentiaan (Gentiana pneumonanthe).
De plant wordt 15-60 cm hoog.
De bladeren zijn niet breder dan 1 cm en lancetvormig.
Ze hebben één tot drie nerven.
De rand van het blad is meestal iets omgerold.
Het onderste blad is niet tot een lange schacht vergroeid.
De klokjesgentiaan bloeit van juli tot september met alleenstaande of twee bij elkaar zittende, donkerhemelsblauwe, 4-5 cm lange bloemen.
De plant komt voor in blauwgrasland, tussen kort gras, heide en veenmoerassen op natte zure grond.
De klokjesgentiaan is de waardplant (gastheer) van het Gentiaanblauwtje (vlinder).

Na de paring legt het vrouwtje van het gentiaanblauwtje haar eitjes meestal op de bijna volgroeide, maar nog gesloten bloemknoppen van klokjesgentiaan. Gemiddeld worden zeven eitjes per bloemknop afgezet, waarvan slechts twee tot drie rupsen uitkomen. Na tien dagen kruipt een rupsje uit het eitje en eet deze zich een weg naar de zachte bloemdelen in het binnenste van de bloem. Na weer tien dagen kruipt het naar buiten en laat zich op de grond vallen. Hier is het geduldig wachten geblazen op een bossteekmier. Deze nemen de rups mee naar hun nest. De rups scheidt een stof af die precies overeenkomt met dat van larven van de mierensoort. De mieren beschermen en voeden de rups met mierenlarven en –eitjes, maar ook met prooien van de mieren. In begin van de volgende zomer verpopt het zich en na drie weken komen de eerste vlinders uit de pop en verlaten zo snel mogelijk het mierennest waarna bovenstaand verhaal zich herhaalt.

Ook de inheemse Bos-anemoon (Anemone Nemorosa) misstaat niet in een Oosterse tuin.
Het is een lage vaste plant met drie bladeren en witte bloemen.
De plant kan 10-25 cm hoog worden. Er zijn zes bloemdekbladen, die ook wat paars-rood aangelopen kunnen zijn. De bloemdekbladen zijn gekleurde kelkbladen en behaard , de kroonbladen ontbreken.
De bloemen staan alleen. De plant bloeit van maart tot en met mei.

Waterdrieblad (Menyanthes trifoliata).  
Deze prachtige plant is familie van de watergentiaan.
Waterdrieblad is een zeldzame plant die in Nederland beschermd is.
De moerasplant groeit op veen- en zandgrond, laagland en moerassige gronden.
De plant bloeit vroeg in de lente met witte bloemen in het heldere vijverwater.
De stengels zijn kruipend of ze wortelen onder water.
Als ze het naar hun zin hebben, zullen ze niet nalaten te woekeren, maar de stengels zijn zeer breekbaar, dus gemakkelijk te verwijderen als de plant te groot wordt.

Breedbladige Wespenorchis (Epipactis helleborine)
Aan de stengels van deze bosbewonende orchidee zitten heel veel bloemen.
Soms bestaat de bloeiwijze uit bijna 100 bloemen. De kleur van de onderste lip kan groen tot roodpaars zijn. De bladeren zijn tamelijk breed maar kunnen ook erg lang worden.
Deze orchideesoort bloeit erg laat in de zomer. Meestal vanaf half juli.
 
Of inheemse orchideeën thuis horen in een Oosterse tuin? In elk geval wil ik ze niet missen, want enkele ervan heb ik al tientallen jaren in mijn bezit en zijn dus ook bij de verhuizing meegegaan. Al heel wat inheemse planten heb ik weggedaan toen ik over ging op de Oosterse sfeer in mijn tuin, maar de orchideeën, klokjesgentiaan, bosanemoon, zonnedauw en het waterdrieblad blijven staan.

Meer over mijn orchideeën kunt u lezen op de speciale Orchideeënpagina.

Wilt u meer zien van onze tuin, bonsai of vijver? Klik dan op één van onderstaande foto's. PLANTEN KOI BONSAI ELEMENTEN MOS STENEN GASTENBOEK  MAIL   HOME       ORCHIDEEËN Op deze site rust het AUTEURSRECHT op naam van de Entoshof. Niets van deze site mag gekopieerd of voor een weblog gebruikt worden zonder de toestemming van genoemde rechtspersoon.

disclaimer & copyright