Bonsai in een Japanse tuin

 

Bonsai is ook een deel van mijn Japanse tuin. De bomen staan bijna allemaal op stellingen die deels bevestigd zijn aan de houten erfafscheiding met de buren aan de zuidkant, zodat ze in de zomer minder last hebben van de hete middagzon. s'Winters blijven de meeste bomen buiten staan, maar bij zeer strenge vorst worden ze in de garage/berging gezet. De zogenaamde 'binnenbonsai', zoals de ficus,  en citrus worden vanaf september-oktober in huis geplaatst..
 

Het was omstreeks 1990 toen ik mijn eerste (binnen)bonsai kocht bij een tuincentrum. Jarenlang heb ik plezier gehad van de Serissa Foetida, maar zoals het bij alle levende wezens gaat kwam ook aan het leven van dit boompje een eind. Door een late nachtvorst in het voorjaar van 2006, toen de binnenbonsai al buiten stond, kreeg deze het zwaar te voorduren en kwam de klap niet meer te boven.

Het duurde echter nog vier jaar voor ik in 1995 weer een binnenbonsai aanschafte, een Chinese Iep (Ulmus Parvifolia).  
Foto links: de boom in 2008.
Deze boom heeft een formeel opgaande vorm, ook wel CHOKKAN genoemd.
De Ulmus behaalde in 2003 de eerste prijs tijdens de clubkampioenschappen van de Bonsai Werkgroep in Rijssen.
Helaas, helaas heeft de boom de strenge winter van 2009-2010 niet overleefd.

En enkele maanden daarna zag ik bij hetzelfde tuincentrum nog een Ulmus staan.
De boom was meer dood dan levend, maar na enkele jaren geduld en goede verzorging groeide de boom uit tot een prachtig exemplaar. In 2001 en 2002 werd een 2e prijs behaald op de clubkampioenschappen van de Bonsai Werkgroep Rijssen.

Links: de boom in het jaar 2002 en rechts na een drastische herstijling in november 2007.

Eind maart 2005 vroor het op een nacht in Twente bijna 20 graden.  Gelegenheid  om de boom naar binnen te halen was er niet.
Maar gelukkig heeft de kolos van meer dan een meter hoogte deze strenge vorst weten te overleven. Enkele dagen later was de boom helemaal kaal.
Begin mei van dat jaar was de boom al weer volledig getooid met nieuwe bladeren..

Van het één kwam vervolgens het ander, want in het voorjaar van 1996 begon ik ook te experimenteren met inheemse bomen..Allereerst werd een Lijsterbes (Sorbus aucuparia) gevormd die al sinds 1980 bij ons achter in de tuin stond.
Het resultaat na 30 jaar zie je hiernaast. Minuscule blaadjes van maar 2,5 centimeter groot sieren het 23 centimeter hoge boompje. In het midden  ziet u de prachtige wortelvoet (nebari) met zijn natuurlijke uitholling.

Deze Hollandse iep  (Ulmus hollandia) heb ik uitgegraven toen we op vakantie waren in Zeeland.
De iep had een zeer compact wortelgestel en had een hoogte van 2,5 meter. De boom werd door mij ingekort tot een kale stam van 10 centimeter. Ik had verder niets aan gereedschap of wondpasta bij me, maar met een broodmes uit de vakantiebungalow werd het karwei geklaard.
De wondpasta werd een week later bij thuiskomst pas aangebracht.
Wonder boven wonder loopt de stam in augustus '97 uit.
En dertien jaar later, is het één van mijn mooiste bomen in bezemstijl (HOKIDACHI).
Links: zomer. Rechts: winter.

......................................  Leeftijd: circa 20 jaar.  Hoogte : 33 cm..

Deze Dwergmispel (Cotoneaster) is gestijlt in cascadevorm. 

In Nederland komt de cascadevorm bijna nooit voor in de vrije natuur.
De cascade beeld een boom uit die zich vastklemt aan een klip of een berghelling.
Door vallend gesteende, sneeuw of ijsbrokken groeit de stam naar beneden.
In de vrije natuur van Europa komen dergelijke bomen voor in de bergen, zoals o.a. in de Alpengebieden en de heuvels van Toscane.

Zo is ook deze Cotoneaster een exemplaar van jarenlang geduld hebben.
De struik kreeg ik van opa toen we in 1980 ons eerste huis gingen bewonen.
Zoals gebruikelijk worden deze tegen de gevel van een muur geplaatst. Bij ons dus ook. Totdat ik in 1997 de wildernis onder het keukenraam maar eens ging opruimen. Eigenlijk vond ik het jammer om alles in de gft-container te gooien en ontdekte dat één van de stammen wel iets in zich had om een bonsai van te maken.
De boom werd in zijn geheel omgedraaid tot cascadevorm (KENGAI) en zo ontstond na verloop van tijd de clubkampioen van 2001 en 2002.  Ook deze boom heeft de strenge winter van 2009-2010 niet overleefd.
Onder: 31 december 2009.

Ik zeg wel eens: "Van bijna alle bomen waar leven in zit, kan een bonsai gemaakt worden". Maar let natuurlijk wel op dat de basis voor een bonsai er is. Hier bedoel ik mee dat de onderstam fors is en geen nietig stammetje van een pinkdikte. Menigmaal heb ik de vraag te horen gekregen van mensen die bij me kwamen met een boompje met een stammetje van nog geen centimeter dikte en een lengte van wel 50 centimeter: "Arjan wil jij hiervan voor mij een bonsai maken?"  Mijn antwoord is dan  "Dat wil ik graag voor je doen, maar niet eerder dan over een jaar of drie, vier". Onbegrijpend word ik dan aangekeken. Zet het boompje maar eerst een paar jaar in de volle grond, zodat de stam iets meer volume krijgt. Enkele jaren geduld geboden dus. Jammer dat veel beginners hierdoor alweer afhaken. Maar je kunt het ook doen zoals de man die pas begonnen is met bonsai en een kijkje bij mij kwam nemen. Hij vertelde dat hij al enkele prachtige bomen had zien staan in de volle grond en ze al stukje bij beetje in vorm heeft gesnoeid om ze in het najaar uit te graven. Steek in dit geval ook even met een schop om de wortelvoet (diameter 1/2 x de hoogte van de boom), zodat straks bij het uitgraven de boom nieuwe haarwortels heeft gevormd en de wortelstructuur al wat compacter is.  1e afb.: een boom vóór het uitgraven. 2e afb.: de boom over drie à vier jaar. Natuurlijk is er niks mis met een boompje waarvan de stam maar een dikte heeft van een pink. Maar bedenkt dan wel dat deze bonsai dan ook maar een geringe hoogte mag hebben.   Een voorbeeld hiervan is een in 1997 uitgegraven Gewone Edoorn (Acer Pseudoplatanus). Dit boompje, met minuscule blaadjes van nog geen 3 centimeter, heeft een hoogte van 17 cm.  (foto links)

Deze Kamperfoelie (Lonicera) kocht ik in 1996 als eenjarige heester bij een tuincentrum. De neerhangende tak heb ik direct op draad gezet (in cascadevorm), maar verder heb ik hem twee jaar zijn gang laten gaan.
In 1998 zag hij er uit als een "kattenstaart".
De vijf plateaus heb ik er eind 1998 op gemaakt.
Helaas is tijdens zeer zwaar weer in 2000 de boom van de stelling gevallen en is het onderste plateau er in zijn geheel afgebroken .

Toch blijkt de boom na het opnieuw stijlen in  semi-cascadestijl (HAN-KENGAI) er mooier en beter uit te zien dan in de vorige cascadestijl.
De opname rechts is gemaakt in het voorjaar van 2008. Leeftijd: 15 jaar  Hoogte: 30 cm.

Ook bloeiende bonsai is iets speciaals om in je bezit te hebben.
Jammer genoeg bloeien deze ook (net als hun grote broers in de natuur) maar een paar weken.

Rechts ziet u een in het voorjaar bloeiende Sierkers (Prunus) die een hoogte heeft van 40 cm.

Links: Kweepeer (Chaenomeles)
Leeftijd: 8 jaar
Hoogte : 25 cm, cascadestijl.

Tijdens een zaterdagmiddagbijeenkomst in het voorjaar van 1999 bij de Bonsai Werkgroep Rijssen heb ik deze Alpen-den (Pinus Cembra) gestijld.
De boom heb ik die zaterdagmorgen bij een tuincentrum uitgegraven en hij was ongeveer 110 cm hoog.
De top is er direct uitgehaald en zo kwam de boom op de huidige grootte van circa 70 centimeter.

Links: het resultaat na een paar uurtjes hard werken.

Wel is duidelijk te zien dat in het midden nog twee takken op dezelfde hoogte zitten en een kruis vormen. Dit is in de (Japanse) bonsaiwereld niet toegestaan.  Voor een grote tuinbonsai is dit echter geen probleem.
Enkele takken en nog een stuk van de top zijn  later nog weggehaald.
Die middag heb ik de boom nog niet op draad gezet,  maar hem eerst wat weken rust gegund. 
Sinds het voorjaar van 2001 staat de boom in 100% akadama en werd hij twee maal per jaar op nieuw draad gezet.  Inmiddels heeft de boom al prachtige plateaus die zich nog verder moeten ontwikkelen.
Geheel rechts: de boom in augustus 2008, dus 9½ jaar na het uitgraven en de 1e stijling. 
Zoals u ziet is de boom in zijn geheel gedraaid en wat in 1999 de achterzijde was is nu de voorzijde van de boom geworden.

Lijsterbes (Sorbus Aucuparia)

Deze boom is eigenlijk een stuk uit een boom die bij onze vorige woning achter in de tuin stond. De boom moest weg, maar ik zag dat hij op ongeveer 1,5 meter hoogte een mooie kromming in de stam had. Ik besloot hem daarom in 1999 te marcotteren.

Wat is MARCOTTEREN?
Met een scherp mes wordt een inkeping van een halve centimeter diep rondom de stam gemaakt.
Bevestig hierin een sterke draad en draai deze zo strak mogelijk aan. Vervolgens dit gedeelte met sfagnum omwikkelen en plaatst een plastic potje om de stam. Knip de plastic pot aan 1 kant open tot het midden van de bodem en maak een gaatje voor de stam. Sluit de pot en zet deze vast met draad. Vul dan de pot met cocopeat. Let op dat de sfagnum goed om de stam blijft zitten. Zorg er wel voor dat de inhoud van de pot vochtig blijft.
Breng desnoods een plastic zak om de pot aan, zodat deze niet al te snel uitdroogt. Na een half jaar is de wortelontwikkeling van dien aard dat de stam onder de nieuwe wortels afgezaagd kan worden en de "nieuwe bonsai" in een trainingspot kan.
De bovenkant, indien nodig, inkorten en een nieuwe top maken...

Het resultaat van de wortelpartij ziet er na drie jaar goed uit.

Links: een opname gemaakt in juni 2008.

Ook kun je bonsai kweken uit zaad.
Maar dat is iets voor liefhebbers die geduld hebben en jaren willen wachten totdat er van enig resultaat sprake kan zijn.
Hier zie je een voorbeeld van een Eik (Quercus robur), die opgekweekt is uit een eikeltje.

Links: 1986

Rechts: Zomereik (Quercus robur)
Leeftijd: 24 jaar
Hoogte: 43 cm

              Ruwe berk (Betula pendula)                                                                 En hier als bosbeplanting op een rots. 
                  Leeftijd: 19 jaar                                                                                                  Leeftijd: 16 jaar
                  Hoogte: 55 centimeter                                                                                      Hoogte: 40 centimeter.

In september 2005 zag ik dat mijn buurman een twee meter hoge Jeneverbes (Juniperus squamata) uit zijn voortuin aan het verwijderen was. Een stomp van 30 centimeter, met een klein beetje groen, lag te wachten op de laatste bijlslagen, om daarna in de  afvalcontainer te worden gegooid.  Ik bedacht me geen moment en vroeg of ik hem mocht hebben. Het was geen probleem. Ik heb de stomp direct in een trainingsbak gedaan en wat lichtjes op draad gezet.
Eind april 2006 heb ik het dode hout met de Dremel bewerkt  en zie op de middelste foto het resultaat.
Rechts een afbeelding van de boom in augustus 2008.
Het (voorlopige) resultaat ziet er goed uit, maar toch denk ik dat het volume van het loof nog enigszins te klein is ten opzichte van het 'drijfhout'. 
Drijfhout is een vorm met zeer veel dood hout.

Hieronder staan twee tuinbonsais die in mijn tuin staan. Links de Edelspar (Abies procera) en rechts de Larix.